Aniq va Tabiiy fanlar
29.10.2026

Shennon entropiyasi va Kulbak–Leybler divergensiyasining yengil vaznli blokli shifrlarning kriptotahlil qilish masalalarida qo‘llanilishi

Ortikov MurodjonAndijon davlat texnika instituti

Annotatsiya

Maqolada Shennon entropiyasi va Kulbak–Leybler divergensiyasining PRESENT-80, GIFT-64-128, SIMON-64/128 va SPECK-64/128 yengil blokli shifrlarining statistik xossalarini baholash imkoniyatlari tadqiq etilgan. Tajriba har bir raundlar soni uchun past entropiyali kirishning (hisoblagichning) 65 536 bloki ustida χ² mezoni, NIST SP 800-22 testlari va qat'iy ko‘chkisimon mezoni (SAC) yordamida o'tkazilgan. To'liq raundli algoritmlar statistik jihatdan tasodifiy manbadan farqlanmaydi: 7,99964–7,99973 bit baytli entropiya ushbu tanlanma hajmi uchun nazariy kutilgan qiymatga mos keladi. Statistik tasodifiylik uchun zarur raundlar soni mos ravishda 10, 7, 12 va 7 ni, ya'ni to'liq raundlar sonining 25–32 % ini tashkil etdi. Entropiya o'lchovlari to'liq bo'lmagan diffuziyani aniqlay olmasligi ko'rsatilgan: 3 raundli SPECK-64/128 SAC chetlanishi 0,5 bo'lganda ham entropiya testlaridan o'tadi. Entropiya o'lchovlarini ko‘chkisimon mezoni bilan birgalikda qo'llash zarur degan xulosa qilingan.

Kalit so'zlar

yengil kriptografiyablokli shifrShennon entropiyasiKulbak–Leybler divergensiyasilavina effektiqat'iy lavina mezoniPRESENTGIFTSIMONSPECK.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Matsui M. Linear Cryptanalysis Method for DES Cipher // Advances in Cryptology – EUROCRYPT'93. – Berlin: Springer, 1994. – P. 386–397.

2. Biham E., Shamir A. Differential Cryptanalysis of the Data Encryption Standard. – New York: Springer, 1993. – 188 p.

3. Shannon C. E. A Mathematical Theory of Communication // Bell System Technical Journal. – 1948. – Vol. 27, No.

3. – P. 379–423.

4. Shannon C. E. Communication Theory of Secrecy Systems // Bell System Technical Journal. – 1949. – Vol. 28, No.

4. – P. 656–715.

5. Bogdanov A., Knudsen L. R., Leander G. et al. PRESENT: An Ultra-Lightweight Block Cipher // Cryptographic Hardware and Embedded Systems – CHES 2007. – Berlin: Springer, 2007. – P. 450–466.

6. Banik S., Pandey S. K., Peyrin T. et al. GIFT: A Small Present // Cryptographic Hardware and Embedded Systems – CHES 2017. – Cham: Springer, 2017. – P. 321–345.

7. Beaulieu R., Shors D., Smith J. et al. The SIMON and SPECK Lightweight Block Ciphers // Proceedings of the 52nd Annual Design Automation Conference (DAC'15). – New York: ACM, 2015. – P. 1–6.

8. Menezes A., van Oorschot P., Vanstone S. Handbook of Applied Cryptography. – Boca Raton: CRC Press, 1996. – 816 p.

9. Stallings W. Cryptography and Network Security: Principles and Practice. – 8th ed. – Hoboken: Pearson, 2020. – 800 p.

10. Paar C., Pelzl J. Understanding Cryptography. – Berlin: Springer, 2010. – 372 p.

11. Bassham L., Rukhin A., Soto J. et al. A Statistical Test Suite for Random and Pseudorandom Number Generators for Cryptographic Applications: NIST SP 800-22 Rev. 1a. – Gaithersburg: NIST, 2010.

12. Ascon-Based Lightweight Cryptography Standards for Constrained Devices: NIST SP 800-232. – Gaithersburg: NIST, 2025.

13. Kullback S., Leibler R. A. On Information and Sufficiency // The Annals of Mathematical Statistics. – 1951. – Vol. 22, No.

1. – P. 79–86.

14. Katz J., Lindell Y. Introduction to Modern Cryptography. – 3rd ed. – Boca Raton: CRC Press, 2020. – 648 p.

15. Schneier B. Applied Cryptography: Protocols, Algorithms and Source Code in C. – 20th anniversary ed. – Indianapolis: Wiley, 2015. – 784 p.

16. Miller G. Note on the Bias of Information Estimates // Information Theory in Psychology: Problems and Methods. – Glencoe: Free Press, 1955. – P. 95–100.

17. Webster A. F., Tavares S. E. On the Design of S-Boxes // Advances in Cryptology – CRYPTO'85. – Berlin: Springer, 1986. – P. 523–534.

Iqtibos keltirish uchun

Ortikov Murodjon. (2026). Shennon entropiyasi va Kulbak–Leybler divergensiyasining yengil vaznli blokli shifrlarning kriptotahlil qilish masalalarida qo‘llanilishi . ADPI Ilmiy xabarnomasi. URL: https://eduservis.uz/article/115480001

Maqolani o'qish

Identifikatorlar (DOI)

Nashr ma'lumotlari

Jurnal:ADPI Ilmiy xabarnomasi
Nashr:6-son
Holati:Nashr etildi
Kategoriya:Aniq va Tabiiy fanlar