FASILITATORLIK SIFATLARINI RIVOJLANTIRISHDA TAʻLIM MUHITININING AHAMIYATI
Annotatsiya
Annotatsiya. Fasilitatorlik sifatlarini shakllantirishda oʻquv muhitining qanday ishlashi amaliy pedagogikada hanuz bir xil tushunilmaydi: ayrim guruhlarda faol tinglash va muloqot kuchayadi, boshqalarida esa bu koʻrsatkichlar sust qoladi. Tadqiqotning maqsadi taʻlim muhiti kuchaytirilgan sharoitda fasilitatorlik sifatlarining dinamikasini aniqlash va bu jarayonda qaysi komponentlar ustun rol oʻynashini koʻrsatishdan iborat boʻldi. Ish 2024–2025 oʻquv yilida uch bosqichli pedagogik tajriba asosida olib borildi: aniqlovchi pretest, shakllantiruvchi intervensiya va nazorat posttest. Maʻlumotlar koʻndalang kesimli soʻrovnoma, anketalash va strukturaviy tenglamalar modeli orqali tahlil qilindi; oʻlchov vositasining ichki muvofiqligi Cronbach alfa bilan baholanib, α=0,81 qayd etildi. Tajriba yakunida guruhlararo farq p>0,05 darajada tasdiqlanmadi, yaʻni posttestda ham tajriba guruhi va nazorat guruhi oʻrtasida statistik jihatdan ishonchli tafovut kuzatilmadi. Biroq komponentlar kesimida faol tinglash, muloqotni boshqarish va guruhni yoʻnaltirish boʻyicha ijobiy siljishlar namoyon boʻldi. Tadqiqotning ilmiy hissasi shundaki, fasilitatorlik sifatlari uchun muhitni loyihalashda qaysi pedagogik shartlar bir-birini kuchaytirishini aniqlovchi izchil model taklif etildi.
Kalit so'zlar
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Meliboev B., Ravshanova M. Taʻlim muhitini loyihalash orqali oʻqituvchining fasilitatorlik kompetensiyasini oshirish // Pedagogik taʻlim. — 2025. — №1. — B. 14-20.
2. Begmatova G., Atamatov S. Oliy taʻlimda talabaga yoʻnaltirilgan muhit va fasilitatorlik yondashuvi // Taʻlim, fan va innovatsiya. — 2023. — №6. — B. 40-46.
3. Atamatov S., Begmatova G. Talabalarda kommunikativ va fasilitatorlik koʻnikmalarini rivojlantirishda taʻlim muhiti // Pedagogik taʻlim. — 2024. — №3. — B. 52-58.
4. Joʻrayev A., Meliboev B. Fasilitatorlik sifatlarini rivojlantirishda hamkorlikdagi oʻqitish texnologiyalari // Taʻlim va innovatsion tadqiqotlar. — 2024. — №4. — B. 29-35.
5. Ravshanova M., Begmatova G. Taʻlim muhitining motivatsion imkoniyatlari va pedagogik fasilitatsiya // Pedagogik mahorat. — 2025. — №3. — B. 44-49.
6. Ziyamuhammedova N., Qodirova M. Taʻlim muhitining pedagogik jarayonda shaxs rivojiga taʻsiri // Pedagogik taʻlim. — 2021. — №4. — B. 45-50.
7. Nurbayeva D., Ziyamuhammedova N. Taʻlim muhitida refleksiv faoliyatni tashkil etishning metodik jihatlari // Pedagogik taʻlim. — 2021. — №2. — B. 36-41.
8. Joʻrayev A., Nurbayeva D. Oliy taʻlim muhitida fasilitatorlik kompetensiyalarini shakllantirishning didaktik asoslari // Taʻlim, fan va innovatsiya. — 2022. — №2. — B. 18-24.
9. Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978. — 159 p.
10. Korthagen F. A. J. In Search of the Essence of a Good Teacher: Towards a More Holistic Approach in Teacher Education // Teaching and Teacher Education. — 2004. — Vol.20. — №1. — P. 77-97. DOI: 10.1016/j.tate.2003.10.002
11. van de Pol J., Volman M., Beishuizen J. Scaffolding in Teacher–Student Interaction: A Decade of Research // Educational Psychology Review. — 2010. — Vol.22. — №3. — P. 271-296. DOI: 10.1007/s10648-010-9127-6
12. Mercer N., Dawes L. The Value of Exploratory Talk // British Educational Research Journal. — 2008. — Vol.34. — №1. — P. 55-72. DOI: 10.1080/01411920701492007
13. Toshmatova Z., Qodirova M. Pedagogik muloqot madaniyati va fasilitatorlik sifatlari // Pedagogik mahorat. — 2024. — №2. — B. 21-26.
14. Nurbayeva D., Joʻrayev A. Kasbiy tayyorgarlik jarayonida fasilitatorlik sifatlarini baholash mezonlari // Pedagogik mahorat. — 2022. — №4. — B. 27-32.
15. Hattie J., Timperley H. The Power of Feedback // Review of Educational Research. — 2007. — Vol.77. — №1. — P. 81-112. DOI: 10.3102/003465430298487
16. Meliboev B., Toshmatova Z. Pedagogik faoliyatda fasilitatorlik sifatlarini rivojlantirish omillari // Pedagogik mahorat. — 2023. — №1. — B. 33-39.
17. Rogers C. R. Freedom to Learn. — Columbus, OH: Charles E. Merrill, 1969. — 358 p.
18. Qodirova M., Haydarova N. Interfaol taʻlim muhiti va oʻqituvchining fasilitatorlik roli // Taʻlim va innovatsion tadqiqotlar. — 2021. — №5. — B. 61-67.
Iqtibos keltirish uchun
Sobirova Jumagul Erkinjon qizi. (2026). FASILITATORLIK SIFATLARINI RIVOJLANTIRISHDA TAʻLIM MUHITININING AHAMIYATI. ADPI Ilmiy xabarnomasi. URL: https://eduservis.uz/article/167220001