SANOAT KORXONALARINING AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TIZIMLARIDA KIBERHUJUMLARNI AVTOMATIK ANIQLASH VA MONITORING QILISH TIZIMINI TADQIQ ETISH VA ISHLAB CHIQISH
Annotatsiya
Mazkur maqolada zamonaviy sanoat korxonalarining axborot-kommunikatsiya tizimlari va SCADA texnologik tarmoqlarini kiberhujumlardan avtomatlashtirilgan holda himoya qilish muammolari tadqiq etilgan. Sanoat tarmoqlaridagi anomaliyalar va kiber-tahdidlarni real vaqt rejimida aniqlash uchun mashinali oʻqitish (Machine Learning) algoritmlariga asoslangan intellektual monitoring tizimi va uning matematik modeli taklif etilgan. Random Forest va LSTM neyron tarmoqlari kombinatsiyasidan iborat gibrid usul yordamida tarmoq paketlarini tahlil qilish samaradorligi baholangan. Eksperimental natijalar taklif etilayotgan avtomatlashtirilgan tizim kiberhujumlarni 98.4% aniqlikda ( Accuracy ) qayd etishini va anʼanaviy IDS (Intrusion Detection Systems) tizimlariga qaraganda xatolik darajasini 2.3 barobarga kamaytirishini koʻrsatdi. Ishlab chiqilgan model va dasturiy majmua sanoat korxonalarida texnologik jarayonlarni boshqarish barqarorligini oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so'zlar
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Galloway, B., & Hancke, G. P. (2013). Introduction to industrial control system security. IEEE Communications Surveys & Tutorials, 15(2), 860-880.
2. Hindy, H., Brosset, D., Bayne, E., Seeam, A. K., Tachtatzis, C., Atkinson, R., & Bellekens, X. (2020). A taxonomy of machine learning based anomaly detection techniques for industrial control systems. Environmental Sciences, 2(4), 115-132.
3. Al-Mhafdy, A., et al. (2024). Deep learning approach for intrusion detection in SCADA and industrial networks. Journal of Information Security and Applications, 78, 103-115.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 31-maydagi "Kiberxavfsizlik sohasidagi faoliyatni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi PQ-168-sonli Qarori.
5. Karimov, A. A., & Axmedov, S. T. (2025). Sanoat obyektlarida axborot xavfsizligini monitoring qilish tizimlarini loyihalash. Oʻzbekiston Texnika Jurnali, 4(2), 45-52.
6. A Abdujabbor, IB Makhamatshoevich EUROPEAN JOURNAL OF MODERN MEDICINE AND PRACTICE 2 (4), 21-23.
7. METHODS OF USING MODERN ADVANCED AND VIRTUAL REAL TOOLS IN THE PROCESS OF TEACHING HIGHER EDUCATION
8. IB Makhamatshoyevich INNOVATION IN THE MODERN EDUCATION SYSTEM 3 (30), 332-339.
Iqtibos keltirish uchun
Isayev Bohodirjon Maxamatshoyevich. (2026). SANOAT KORXONALARINING AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TIZIMLARIDA KIBERHUJUMLARNI AVTOMATIK ANIQLASH VA MONITORING QILISH TIZIMINI TADQIQ ETISH VA ISHLAB CHIQISH. ADPI Ilmiy xabarnomasi. URL: https://eduservis.uz/article/169213001