Changi (O‘zbekiston) koni glaukonit rudasini maydalash va magnit separatsiya usuli orqali boyitish
Annotatsiya
Ushbu tadqiqotda o‘zbek glaukonitini tuproq konditsioneri hamda sekin ajralib chiqadigan o‘g‘itlar uchun matritsa sifatida qo‘llash imkoniyatlarini oshirish maqsadida maydalash va magnit separatsiyalashdan iborat ikki bosqichli qayta ishlash texnologiyasi** o‘rganildi. Kaliyli o‘g‘itlarga bo‘lgan talabning ortib borishi, shuningdek, mahalliy mineral xomashyodan samarali foydalanish zarurati ozuqa elementlarining o‘zlashtirilishini yaxshilashga imkon beruvchi muqobil agro-mineral xomashyo manbalarini ishlab chiqishni taqozo etmoqda. Tabiiy glaukonit rudalari, odatda, kvars, dala shpati hamda temir saqlovchi aralashmalar bilan birgalikda uchraydigan murakkab polimineral agregatlardan tashkil topadi. Mazkur komponentlar glaukonitning samarali kaliy miqdorini va agrotexnik samaradorligini pasaytiradi. Tadqiqotning dastlabki bosqichida zarracha o‘lchamini kamaytirish va mineral yuzasining reaktivligini oshirish maqsadida maydalash jarayoni amalga oshirildi. Keyingi bosqichda esa temirga boy aralashmalarni ajratib olish hamda glaukonitga boy fraksiyani konsentratsiyalash uchun magnit separatsiyalash usuli qo‘llanildi. Maydalash natijasida zarrachalar o‘lchami 75 mkm dan kichik** qiymatgacha kamaydi va solishtirma sirt yuzasi taxminan 30 % ga oshdi. Magnit separatsiyalash natijasida glaukonit fraksiyasi boyitilib, undagi K₂O miqdori dastlabki rudaning 1,20 % ko‘rsatkichidan magnit bo‘lmagan mahsulotda 2,14 % gacha oshdi. Shu bilan birga, Fe₂O₃ ning taxminan 48,7 % magnit konsentrat tarkibiga o‘tdi**. Natijada olingan magnit bo‘lmagan fraksiya kaliy konsentratsiyasining yuqoriligi va temir miqdorining nisbatan kamayganligi bilan ajralib turadi hamda qishloq xo‘jaligida foydalanish uchun yanada maqbul xususiyatlarni namoyon etadi. Kompleks qayta ishlash natijasida mineralning fizik-kimyoviy xususiyatlari yaxshilanib, kaliyning o‘simliklar tomonidan o‘zlashtirilishi uchun mavjudligi ortadi. Olingan natijalar taklif etilayotgan integratsiyalashgan texnologik yondashuv o‘zbek glaukonitini funksional agro-mineral materialga aylantirishning samarali usuli ekanligini ko‘rsatadi. Qayta ishlangan mahsulot tuproq melioranti sifatida yoki sekin ajralib chiqadigan o‘g‘it formulalarini ishlab chiqish uchun asosiy xomashyo sifatida foydalanish istiqboliga ega. Mazkur yondashuv import qilinadigan kaliyli o‘g‘itlarga bo‘lgan qaramlikni kamaytirish, mahalliy mineral resurslardan oqilona foydalanish va barqaror qishloq xo‘jaligi uchun ekologik hamda iqtisodiy jihatdan istiqbolli agro-mineral materiallarni yaratishga xizmat qilishi mumkin.
Kalit so'zlar
Foydalanilgan adabiyotlar
1. United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (2024). World Population Prospects 2024: Summary of Results. New York: UN DESA.
2. FAO, IFAD, UNICEF, WFP and WHO. (2025). The State of Food Security and Nutrition in the World 2025. Rome: FAO. DOI: 10.4060/cd3550en
3. FAO. (2022). World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2022. Rome: FAO.
4. FAO. (2023). Fertilizer use by crop and fertilizer indicators. Rome: FAO.
5. Zörb, C., Senbayram, M., & Peiter, E. (2014). Potassium in agriculture – Status and perspectives. Journal of Plant Physiology, 171, 656–669. DOI: 10.1016/j.jplph.2013.08.008
6. Oosterhuis, D.M., Loka, D.A., Kawakami, E.M., & Pettigrew, W.T. (2014). The physiology of potassium in crop production. Advances in Agronomy, 126, 203–233. DOI: 10.1016/B978-0-12-800132-5.00003-1
7. McRae, S.G. (1972). Glauconite. Earth-Science Reviews, 8(4), 397–440. DOI: 10.1016/0012-8252(72)90063-9
8. Franzosi, C., Castro, L.N., & Celeda, A.M. (2014). Technical evaluation of glauconies as alternative potassium fertilizer from the Salamanca Formation, Patagonia, Southwest Argentina. Natural Resources Research, 23(3), 311–320. DOI: 10.1007/s11053-014-9232-1
9. Karimi, E., Abdolzadeh, A., Sadeghipour, H.R., & Aminei, A. (2012). The potential of glauconitic sandstone as a potassium fertilizer for olive plants. Archives of Agronomy and Soil Science, 58(9), 983–993. DOI: 10.1080/03650340.2011.557369
10. Odin, G.S. (1988). Green Marine Clays. Amsterdam: Elsevier.
11. Huggett, J.M. (2005). Glauconite. Earth-Science Reviews. DOI: 10.1016/j.earscirev.2005.03.002
12. Beskrovny, Yu.V., Veretennikov, G.G., Galkina, N.V., Ibadullaev, S.I., & Mirkhodjaev, I.M. (1970). Glauconite deposits of Changi and prospects for its use. Tashkent: Fan Publishing House. (in Russian)
13. Velde, B. (1995). Introduction to Clay Minerals. Berlin: Springer. DOI: 10.1007/978-3-642-79174-9
14. Chamley, H. (1989). Clay Sedimentology. Berlin: Springer. DOI: 10.1007/978-3-642-74567-4
15. Rudmin, M., et al. (2019). Mechanochemical preparation of slow release fertilizer based on glauconite–urea complexes. Minerals, 9(9), 507. DOI: 10.3390/min9090507
16. Bergaya, F., et al. (2006). Handbook of Clay Science. Amsterdam: Elsevier.
17. Kalinina, N., Maximov, P., Makarov, B., & Rudmin, M. (2023). Characterisation and environmental significance of glauconite from mining waste of the Egorievsk phosphorite deposit. Minerals, 13(9), 1228. DOI: 10.3390/min13091228
18. Guggenheim, S., et al. (2007). Summary of recommendations of the AIPEA Nomenclature Committee. Clays and Clay Minerals, 55(6), 644–648.
19. State Committee for Standards of the USSR. (1980–1988). GOST standards for moisture determination, sampling, and sieve analysis of ores (GOST 13170-80, 27562-87, 14180-80, 23083-78, 8735-88). Moscow: Gosstandart.
20. International Organization for Standardization. (2015). ISO 22309:2015 – Chemical analysis of refractory products by X-ray fluorescence (XRF). Geneva: ISO.
21. International Organization for Standardization. (2011). ISO 12677:2011 – Chemical analysis of refractory products by XRF – Fused cast bead method. Geneva: ISO.
Iqtibos keltirish uchun
Zarnigor Oripova, Umid Turdialiyev. (2026). Changi (O‘zbekiston) koni glaukonit rudasini maydalash va magnit separatsiya usuli orqali boyitish. ADPI Ilmiy xabarnomasi. URL: https://eduservis.uz/article/177644001