YUMSHOQ BUG‘DOYDA (TRITICUM AESTIVUM L.) TaPPRT1 GENINI NOKAUT QILISH UCHUN CRISPR-CAS9 gRNK MOLEKULALARINI IN SILICO LOYIHALASH VA MAQSADLI SAYTLARINI EKSPERIMENTAL VERIFIKATSIYA QILISH
Annotatsiya
Ubiquitin-26S proteasoma tizimi (UPS) ekinlarda abiotik stress omillariga bo‘lgan javob reaksiyalarini tartibga soluvchi muhim yo‘l bo‘lib xizmat qiladi, bunda E3 ubiquitin ligaza PPRT1 geni absorbsion kislota (ABA) signallari uzatilishi hamda osmotik chidamlilikning asosiy negativ regulyatori (tormozlovchisi) hisoblanadi. CRISPR-Cas9 genom tahrirlash texnologiyasi yordamida ushbu regulyatorni nokaut qilish istiqbolli yumshoq bug‘doy (Triticum aestivum L.) navlarida qurg‘oqchilikka chidamlilikni oshirishning aniq yo‘lini taklif etadi. Biroq, bug‘doy genomining murakkab geksaploid tabiati va mahalliy navlardagi mavjud bir nukleotidli polimorfizmlar (SNP) maqsadli genni o‘chirish samaradorligini pasaytirishi mumkin. Ushbu tadqiqot barcha uchta (A, B va D) subgenom bo‘ylab TaPPRT1 genining 2-ekzonini destruksiya qilishga qaratilgan yagona yo‘naltiruvchi RNK (sgRNK) molekulalarini strategik in silico loyihalash, tarkibiy baholash va eksperimental maqsadli sayt (target-site) korreksiyasiga qaratilgan. CRISPOR dasturi yordamida uchta gRNK loyihalashtirildi va ularning ichki halqasimon (hairpin) tuzilmalarni hosil qilmasligi RNAfold dasturi orqali tahlil qilindi. Mahalliy navlarning Sanger sekvenirlash natijalari shuni ko‘rsatdiki, gRNA3 ning maqsadli lokusida Chinese Spring referens genomiga nisbatan genomik nomuvofiqlik mavjud bo‘lib, bu barcha gomeologik nusxalarning to‘liq nokaut qilinishini ta’minlash uchun dizaynga maqsadli o‘zgartirish kiritishni talab qildi. Bizning natijalarimiz keng ko‘lamli genetik transformatsiyalarni boshlashdan oldin, dastlabki nazorat nuqtasi sifatida navga xos ketma-ketlikni (ketma-ketlik verifikatsiyasini) eksperimental tekshirish mutloq zarurligini ko‘rsatadi.
Kalit so'zlar
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Jinek, M., Chylinski, K., Fonfara, I., Hauer, M., Doudna, J. A., & Charpentier, E. (2012). A programmable dual-RNA-guided DNA endonuclease in adaptive bacterial immunity. Science, 337(6096), 816–821. https://doi.org/10.1126/science.1225829
2. Modrzejewski, D., Hartung, F., Lehnert, H., Sprink, T., Kohl, C., Keilwagen, J., & Wilhelm, R. (2020). Which factors affect the occurrence of off-target effects caused by the use of CRISPR/Cas: A systematic review in plants. Frontiers in Plant Science, 11, 574959. https://doi.org/10.3389/fpls.2020.574959
3. Reynolds, M. P., Lewis, J. M., Ammar, K., Basnet, B. R., Crespo-Herrera, L., Crossa, J., Dhugga, K. S., Dreisigacker, S., Juliana, P., Karwat, H., Kishii, M., Krause, M. R., Langridge, P., Lashkari, A., Mondal, S., Payne, T., Pequeno, D., Pinto, F., Sansaloni, C., ... Braun, H. J. (2021). Harnessing translational research in wheat for climate resilience. Journal of Experimental Botany, 72(14), 5134–5157. https://doi.org/10.1093/jxb/erab256
4. The International Wheat Genome Sequencing Consortium (IWGSC), Appels, R., Eversole, K., Feuillet, C., Keller, B., Rogers, J., Pozniak, C. J., Stein, N., Meyer, R. C., Choulet, F., Distelfeld, A., Poland, J., Ronen, G., Sharpe, A. G., Barad, O., Baruch, K., Keeble-Gagnère, G., Mascher, M., Ben-Zvi, G., ... Uauy, C. (2018). Shifting the limits in wheat research and breeding using a fully annotated reference genome. Science, 361(6403), eaar7191. https://doi.org/10.1126/science.aar7191
5. Vierstra, R. D. (2009). The ubiquitin–26S proteasome system at the nexus of plant biology. Nature Reviews Molecular Cell Biology, 10(6), 385–397. https://doi.org/10.1038/nrm2688
6. Wang, Y., Zafar, N., Ali, Q., Manghwar, H., Wang, G., Yu, L., Ding, X., Ding, F., Hong, N., Wang, G., & Jin, S. (2022). CRISPR/Cas genome editing technologies for plant improvement against biotic and abiotic stresses: Advances, limitations, and future perspectives. Cells, 11(23), 3928. https://doi.org/10.3390/cells11233928
7. Wang, S., Lv, X., Zhang, J., Chen, D., Chen, S., Fan, G., Ma, C., & Wang, Y. (2022). Roles of E3 ubiquitin ligases in plant responses to abiotic stresses. International Journal of Molecular Sciences, 23(4), 2308. https://doi.org/10.3390/ijms23042308
8. Wang, Y., Cheng, X., Shan, Q., Zhang, Y., Liu, J., Gao, C., & Qiu, J. L. (2014). Simultaneous editing of three homoeoalleles in hexaploid bread wheat confers heritable resistance to powdery mildew. Nature Biotechnology, 32(9), 947–951. https://doi.org/10.1038/nbt.2969
9. Xu, J., Liu, H., Zhou, C., Wang, J., Wang, J., Han, Y., Zheng, N., Zhang, M., & Li, X. (2024). The ubiquitin-proteasome system in the plant response to abiotic stress: Potential role in crop resilience improvement. Plant Science, 342, 112035. https://doi.org/10.1016/j.plantsci.2024.112035
Iqtibos keltirish uchun
Mahmudova Maftuna O'ktam qizi, Qorabekova Shahnoza Muxiddinovna, Turayev Ozod Sunnataliyevich. (2026). YUMSHOQ BUG‘DOYDA (TRITICUM AESTIVUM L.) TaPPRT1 GENINI NOKAUT QILISH UCHUN CRISPR-CAS9 gRNK MOLEKULALARINI IN SILICO LOYIHALASH VA MAQSADLI SAYTLARINI EKSPERIMENTAL VERIFIKATSIYA QILISH. ADPI Ilmiy xabarnomasi. URL: https://eduservis.uz/article/188678001